Ag ligean seomra i do theach amach ar cíos

Eolas

Má ligeann tú amach seomra (nó seomraí) i do phríomháit chónaithe phríobháideach do thionóntaí príobháideacha i rith na bliana cánach cuí, ní ghearrfar cáin ar an ioncam cíosa, muna bhfuil sé os cionn €10,000. Tugtar scéim "seomra a ligean ar cíos" uirthi. Má tá níos mó ná duine amháin i dteideal tairbhe a bhaint as an ioncam cíosa (mar shampla, tusa agus do chéile nó do pháirtí) roinntear an teorainn €10,000 idir na daoine sin. Tá na tionóntaí a thógann seomra(í) ar cíos i do theach i dteideal éileamh a dhéanamh ar fhaoiseamh cánach ar an gcíos.

Má tá an seomra ar cíos agat le mac nó iníon, ní féidir leat faoiseamh cánach a fháil ar an ioncam cíosa.

Ní chlúdaíonn reachtaíocht tiarna talún/tionónta thú má ligeann tú seomra(í) ar cíos. Ciallaíonn sé seo nach mbíonn ort clarú le d'údarás áitiúil mar thiarna talún, ní bhíonn ort leabhar cíosa a chur ar fáil don tionónta ná ní chaithfidh an lóistín cloí le híoschaighdeáin fisiciúla.

Faoin scéim "seomra a ligean ar cíos" tá tionóntaí atá ina gcónaí i do phríomhtheach ina gcónaí ann faoi "Chonradh Ceadúnaí" agus níl siad i dteideal ach "fógra réasúnta" má roghnaíonn tú deireadh a chur leis an gconradh. D'fhéadfadh tionóntaí áfach, aighnis i dtaobh tréimhsí fógra réasúnta, éarlaisí á gcoinneáil, agus aighnis i dtaobh asbhaint ón éarlais mar gheall ar damáiste déanta do mhaoin os cionn "gnáthchaitheamh agus cuimilt" do Chúirt na n-Éileamh Beag.

Moltar go mórduit bunrialacha a réiteach idir thú féin agus an tionónta (na tionóntaí) roimh duit seomra a ligean ar cíos i do theach. Ba cheart duit na bunrialacha seo a chur i scríbhinn agus ba cheart don dá pháirtí (tusa agus do thionónta) an cháipéis a shíniú agus cóip den chonradh a choinneáil ionas go mbeidh an bheirt agaibh in ann tagairt a dhéanamh do théarmaí do chonartha i gcás easordú nó easaontú. D'fhéadfá smaoineamh ar chuid de na bunrialacha seo a leanas:

• Céard í tréimhse na tionóntachta?
• Céard iad na fógraí íostréimhse má tá ceachtar den dá pháirtí ag iarraidh deireadh a chur leis an gconradh?
• Cé mhéad cíosa a bheidh le n-íoc agus cén uair a d'fhéadfadh athbhreithniú a dhéanamh air?
• Cén chaoi a íocfar an cíos agus an íocfar é go seachtainiúil/go coicísiúil/go miosúil?
• Céard faoi chuairteoirí agus cairde ag fanacht thar oíche?
• An bhfuil teorainneacha ann maidir le leibhéil torainn?

Tionchar ioncaim cíosa ar íocaíochtaí leasa shóisialaigh

Má tá íocaíocht cúnaimh shóisialta atá tástáilte de réir maoine á fháil agat ón Roinn Coimirce Sóisialaí, déanfar aon ioncam cíosa atá agat a mheasúnú mar acmhainní agus is féidir tionchar a bheith aige ar d’íocaíocht. Mar sin féin, ní dhéanfar ioncam cíosa a mheasúnú mar acmhainní, má tá Pinsean Stáit (Neamhranníocach) nó Pinsean Baintrí/Baintrí Fir (Neamhranníocach) á fháil agat agus go mbeifeá i do chónaí id aonar murach seomra a bheith ar cíos agat.

Rialacha

Ní fhéadfadh an cíos iomlán (comhlán) a fhaigheann tú (a chlúdaíonn suimeanna a íocann an tionónta le haghaidh bia, níocháin éadaí nó earraí agus seirbhísí cosúla) a bheith os cionn €10,000.

Ní foláir d'áit chónaithe ar bith atá cáilithe le díolúine ó cháin a bheith lonnaithe in Éirinn agus ní foláir duit a bheith i do chónaí ann mar do phríomháit chónaithe phríobháideach i rith na bliana measúnaithe.

Má tá tú ag fáil faoisimh ar ús morgáiste, ní bheidh tionchar ort as ucht seomra i do theach a ligean ar cíos sa chaoi seo. Ní bheidh tionchar ort ach an oiread ag díolúine ó cháin ar ghnóthachain chaipitiúla a bhaineann le díol do phríomháit chónaithe phríobháideach.

Tá an rogha agat gan an díolúine seo a chur i bhfeidhm i mbliain mheasúnaithe áirithe trí litir a scríobh chuig an gComisinéir Ioncaim i do cheantar cánach, sula gcuireann tú isteach do thuairisceán cánach le haghaidh na tréimhse ina raibh an seomra ar cíos.

Cé nach mbaineann ASPC ná ranníocaíocht sláinte leis an ioncam a fhaigheann tú as seomra nó seomraí i do phríomháit chónaithe phríobháideach a ligean ar cíos, ní foláir duit é a bhreacadh síos ar do thuairisceán cánach bliantúil.

Ní dhéantar aon asbhaint i gcomhair costais agus an t-ioncam cíosa á oibriú amach. Muna dtéann an t-ioncam a fhaigheann tú thar teorainn na bliana (€10,000 faoi láthair), socraítear gur "neamhní" an brabús agus caillteanas le haghaidh na bliana measúnaithe.

Ní bhfaighidh tú faoiseamh cánach Seomra ar Cíos má tá d’ollioncam cíosa os cionn €10,000. Sa chás seo, breathnóidh na Coimisinéirí Ioncaim ar an gcuid seo de ghlanioncam cíosa iomlán mar chuid den ioncam iomlán atá agat, agus ba chóir é a áireamh i do thuairisceán cánach.

Rataí

Tá ioncam cíosa faighte ó sheomra(í) i do theach a ligean ar cíos saor ó cháin suas go uasmhéid €10,000 sa bhliain 2010.

Conas iarratas a dhéanamh

Líon Foirm Thuaraisceán Chánach (Foirm 12) ag deireadh na bliana cánach ag taispeáint go bhfuair tú ioncam ón scéim "seomra a ligean ar cíos". Tá Foirm 12 ar fáil ó d'oifig chánach áitiúil. Ba cheart an tuairisceán cánach bliantúil líonta a chur ar ais chuig d'oifig chánach áitiúil. Beidh d'oifig chánach áitiúil in ann ceisteanna ar bith a bheas agat a fhreagairt agus tabharfaidh siad cúnamh duit má tá deacrachtaí ar bith agat agus tú ag líonadh do thuairisceán cánach bliantúil.

D'fhéadfá tuilleadh faoi scéim "Seomra a ligean ar Cíos" a léamh - i mbileog na gCoimisinéirí Ioncaim Treoir d'ioncam cíosa.

Ba cheart do thionóntaí atá ina gcónaí i do theach Foirm Chíosa 1 (pdf) a íoschóipeáil agus a líonadh chun éileamh a dhéanamh ar fhaoiseamh cánach ar chíos íoctha le haghaidh lóistín príobháideach tógtha ar cíos. Ba cheart do thionóntaí a bhfoirmeacha líonta a chur chuig an oifig chánach is gaire dóibh.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Tabhair cuairt ar aimsitheoir leathanaigh gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim chun uimhir Íosghlao do réigiún a aimsiú. Is féidir leat sonraí teagmhála níos mionsonraithe faoi do réigiún a fháil ar láithreán gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim.