Ag obair san AE

Eolas

Mar shaoránach den Aontais Eorpaigh (AE), tá sé de cheart agat maireachtáil agus oibriú in aon cheann de thíortha an AE. Más saoránach den AE thú nó cleithiúnach saoránaigh agus má shásaíonn tú riachtanais Treoracha an AE maidir le saorthaisteal oibrithe, ní féidir, go ginearálta, diúltú duit dul i dtír in aon tír eile den AE. Beidh cárta aitheantais bhailí nó pas ag teastáil uait.

Féadfar a dhiúltú duit dul isteach i mballstát eile nó féadfar do cheart cónaithe i mballstát eile a dhiúltú duit ar fhorais beartais phoiblí, slándáil an phobail nó sláinte an phobail.

Tá na cearta a dtugtar sracléiriú orthu sa roinn seo infheidhme go ginearálta maidir leis na Ballstáit neamh-AE de chuid an Limistéir Eorpaigh Eacnamaíoch, is é sin, an Iorua, an Íoslann agus Lichtinstéin, chomh maith leis an Eilvéis.

Treoracha de chuid an AE maidir le saorghluaiseacht oibrithe

Más náisiúnach de chuid an AE tú atá ag aistriú go dtí tír eile de chuid an AE chun dul i mbun fostaíochta nó féinfhostaíochta nó chun seirbhís a sholáthar, tagann tú faoi chumhdach na dTreoracha. Tá an ceart ag daoine de do theaghlach, cibé náisiúntacht atá acu, dul in éineacht leat nó dul amach chugat i dtír d’fhostaíochta. Is é an míniú a thugtar ar do theaghlach ná do chéile agus do leanaí atá faoi bhun 21 bliain d’aois (nó níos sine más cleithiúnaithe de do chuidse iad) agus a gcéilí, mar aon le do thuismitheoirí agus tuismitheoirí do chéile, más cleithiúnaithe de do chuidse iad. Tá do pháirtí cláraithe (agus gaolta cleithiúnacha) i dteideal freisin aistriú in éineacht leat má dhéileálann an ballstát is óstach le comhpháirtíochtaí cláraithe mar chomhpháirtíocht atá coibhéiseach leis an bpósadh.

Ní mór don bhallstát is óstach teacht isteach agus cónaí daoine eile den teaghlach, nach bhfuil láncheart acu aistriú ach atá ina gcleithiúnaithe de do chuidse nó go dteastaíonn do chúram uathu mar gheall ar a sláinte, a éascú. Ní mór do bhallstáit dul isteach agus cónaí páirtí lena bhfuil caidreamh buanseasmhach agat a éascú freisin.

Ní cheanglaítear ar shaoránaigh de chuid an AE a fheidhmíonn an ceart atá acu chun saorghluaiseachta cárta cónaithe a bheith acu ach féadfar a cheangal ar dhaoine dá dteaghlaigh nach saoránaigh de chuid an AE iad féin cárta den sórt sin a bheith acu.

Más mian leo é, tá an ceart ag do chéile, do pháirtnéir sibhialta agus do leanaí dul i mbun oibre gan srianadh i dtír d’fhostaíochta. Tá an ceart agat agus ag na daoine de do theaghlach chun na sochar sóisialach céanna atá ag náisiúnaigh de chuid an bhallstáit is óstach. Folaíonn sin an ceart chun rochtain ar oideachas agus chun sochar.

Féadfaidh tír na fostaíochta víosa iontrála a iarraidh ar dhaoine de do theaghlach as tír neamh-AE. Deonaítear an víosa sin go héasca agus ba chóir go mbeidh sé saor in aisce.

Teacht ar fhostaíocht

Tá sé de cheart agat post a fháil faoi na coinníollacha céanna a bhaineann le saoránaigh den tír ina bhfuil tú ag lorg oibre inti agus ní féidir le fostóir aon riachtanais bhreise a éileamh ort. Mar sin is féidir leat iarratas a dhéanamh ar aon phost fógraithe in aon tír san AE, postanna sa rannóg phoiblí san áireamh. Ach, d'fhéadfadh sé go mbeadh postanna faoi leith sa tseirbhís phoiblí teoranta chuig saoránaigh den tír ina bhfuileadar má tá cúram ord poiblí nó spéiseanna eile den stát, mar shampla, na forsaí cosanta agus na poilíní i gceist.

Aitheantas ar do chailíochtaí san AE.

Bíonn cuid de na tíortha san AE ag iarraidh go mbeadh dioplómaí, teidil, teastais nó cáilíochtaí eile speisialta ag daoine mar riachtanas iontrála chuig slithe beatha tuarastail nó féin-fhostaithe faoi leith. Is minic go mbíonn deacrachtaí ann aitheantas iomlán a fháil ar an oiliúint agus ar na scileanna atá agat.

Tá córas curtha i bhfeidhm mar sin ag an AE le haitheantas a thabhairt do dioplómaí agus d'oiliúint a chuireann ar do chumas úsáid iomlán a bhaint as an oiliúint atá ort agus as do scileanna i dtír eile de chuid an AE. Mar bhunphrionsabal má tá cáilíocht ort i slí bheatha i do thír féin tabharfar aitheantas duit an tslí bheatha sin a leanúint in aon tír eile de chuid an AE.

Tá córas ginearálta maidir le aitheantas a thabhairt do cháilíochtaí proifisiúnta curtha i bhfeidhm ar fud an AE. Mar sin más mian leat dul ag obair i ngairm faoi leith (múinteoir, innealtóir, síceolaí, mar shampla) a bhfuil rialacha ag baint leis sa tír ina bhfuil tú le bheith fostaithe inti ní mór duit iarratas a dhéanamh ar aitheantas a fháil sa tír sin ar na cáilíochtaí atá agat. Ní mór do na húdaráis scéal a chur chugat maidir le d'iarratas taobh istigh de cheithre mhí. Má cheapann siad go bhfuil difríocht mhór idir an oiliúint a cuireadh ortsa i dtaobh fad agus ábhair ón oiliúint a cuirtear ar fáil sa tír sin, d'fhéadfadh sé go mbeadh ort taithí phroifisiúnta bhreise a fháil le cur leis an oiliúint, nó cúrsa traenála a dhéanamh nó fiú scrúdú mianaigh a dhéanamh.

Más dochtúir, banaltra ghinearálta, fiaclóir, bean chabhartha, tréidlia, poitigéir nó ailtire thú is iondúil go dtugtar aitheantas ar an bpointe do do chuid cáilíochtaí.

Muna bhfuil rialacha faoi leith ag baint le do shlí bheatha sa tír ina bhfuil spéis agat oibriú inti, ní gá aitheantas ar do chuid cáilíochtaí a lorg.

Ag lorg fostaíochta san AE

Bhunaigh Coimsiún na hEorpa an gréasán EURES le cabhrú le saoránaigh Eorpacha atá ar lorg oibre i dtír eile san AE/LEE. Tá gréasán de chomhairleoirí an EURES, ar a dtugtar comhairleoirí EURES, ar féidir leo eolas praicticiúil a thabhairt duit ar reachtaíocht, leas sóisialta, dálaí maireachtála, seoltaí úsáideacha, eolas ar leibhéil íocaíochta, chánacha, chonarthaí, nósanna earcaíochta, srl. Tá rochtain acu fosta chuig bunachar sonraí folúntais oibre EURES le folúntais san AE /LEE. Más suim leat a bheith ag obair nó a bheith ar lorg oibre san AE/LEE, déan coinne le do chomhairleoir EURES is cóngaraí. Déan teagmháil le do oifig seirbhísí fostaíochta is cóngaraí chun tuilleadh eolais a fháil.

Is féidir leat dul isteach ar bhunachar sonraí folúntais oibre EURES tú féin ón láithreán EURES. Bíonn sonraí teagmhála ann le gach folúntas sa bhunachar sonraí ar bhun an leathanaigh.

Más duine dífhostaithe thú tá sé de cheart agat maireachtáil ar feadh 'tréimhse réasúnta' i dtír eile den AE le deis a thabhairt duit post a fháil. Muna bhfuil aon tréimhse faoi leith leagtha síos ag tír mar 'thréimhse réasúnta' is iondúil gur tréimhse de shé mhí a chuireann tíortha den AE i bhfeidhm, cé go bhfuil cuid acu fós ag cur tréimhse de 3 mhí i bhfeidhm. Is fearr an scéal a fhiosrú leis na húdaráis chuí sa tír ina bhfuil tú ag dul ag lorg oibre inti. Ach, is cuma cén fhad a thugtar duit post a lorg ní féidir iarraidh ort an tír a fhágáil más féidir leat a chruthú go bhfuil tú i ndáiríre ag lorg fostaíochta agus go bhfuil seans mhaith ann go dtiocfaidh tú ar an bpost sin. Mar shampla, d'fhéadfadh sé go mbeadh agallaimh nó scrúduithe socraithe agat le freastal orthu.

Is féidir leat clárú le heagraíochtaí agus le hionaid fhostaíochta i dtír fiú muna bhfuil cónaí agat inti más mian leat dul ag obair sa tír sin agus cuirfear an cúnamh céanna ar fáil duit agus a fhaigheann saoránaigh na tíre sin.

Ag aistriú sochair dífhostaíochta

Má tá sochar dífhostaíochta dhá íoc leat i mballstát amháin, is féidir leanúint ort leis an sochar sin a fháil ón tír chéanna ar feadh 13 seachtaine tar éis duit imeacht chuig ballstát eile. Íocfar an sochar ar an gcoinníoll go raibh tú ar fáil do na seirbhísí fostaíochta sa tír ina raibh tú ag fáil an tsochair ar feadh, ar a laghad, 4 sheachtain. Ó 1 Bealtaine 2010 tháinig Rialacháin AE nua i bhfeidhm (pdf). Ciallaíonn sé má iarrann tú do shochar a aistriú thar lear íocfar é leat go díreach. Ní mór duit clárú leis na seirbhísí fostaíochta sa tír ina bhfuil tú ar lorg oibre laistigh seachtain amháin.

Is féidir leat do shochar a aistriú níos mó ná uair amháin agus atá tú dífhostaithe freisin ar choinníoll nach dtéann tú thar an uasteorainn 13 seachtaine. Mura n-éiríonn leat obair a fháil, ní mór duit taobh istigh de 3 mhí, filleadh ar an gcéad tír nó caillfidh tú an cead sochar dífhostaíochta a fháil.

Má tá tú ag fágáil Éireann chun bogadh go Tuaisceart Éireann nó an Bhreatain, eiseoidh d'Oifig Áitiúil Leasa Shóisialaigh Foirm U2 (Foirm E303 roimhe seo) duit chun é a thógáil go dtí na seirbhísí sóisialta RA. Má bhogann tú go tír eile san AE, seolfaidh an Roinn Coimirce Sóisialaí foirm U2 chuig do sheoladh nua sa tír AE.

Cearta fostaíochta

Mar shaoránach de thír amháin den AE atá ag obair i dtír eile den AE tá sé de cheart agat maireachtáil sa tír sin. Níl ort ceadúnas cónaithe a fáil.

Baineann na coinníollacha oibre céanna leat agus a bhaineann le saoránaigh na tíre eile, maidir le, mar shampla, pá, briseadh ón bpost, uaireanta oibre, saoire mháthaireachais, sláinte/sábháilteachas sa láthair oibre. Baineann na rialacha céanna leat freisin agus a bhaineann le saoránaigh na tíre maidir le cothromaíocht idir fir agus mná.

Slándáil sóisialach

Tá sé mar bhunaidhm ag polasaí an AE cinntiú go bhfuil tú clúdaithe ag córas sóisialach agus nach gcailleann tú do chearta, is cuma cén ballstát a roghnaíonn tú le dul ag obair ann.

Go bunúsach bíonn árachas sóisialta agat i bpé tír ina bhfuil tú ag obair inti. Bíonn tú agus, i gcásanna áirid, do theaghlach, i dteideal na sochar céanna faoin gcóras árachais shóisialta agus atá saoránaigh na tíre ina bhfuil tú ag obair inti. Baineann na cearta seo le híocaíochtaí i gcás tinnis, máthaireachais, míchumais, seanaoise agus do mharthanóirí, sochair a íoctar tar éis timpiste ag an obair, tinneas ceirde, sochair bháis agus dífhostaíochta, chomh maith le liúntais teaghlaigh. Tá ort na ranníocaíochtaí céanna a íoc agus a íocann saoránaigh de chuid na tíre. Ní féidir ar chúinsí náisiúntachta, ar chúiseanna a bhaineann le áit chónaithe, ná ar aon chúis leatroime eile diúltú sochair a íoc leat.

Tá tuilleadh eolais ar fáil sa doiciméad, Do chearta leasa shóisialta agus tú ag fágáil Éireann.

Cáin

Trí bheith ag obair i mballstát eile agus trí aistriú ansin mar áit chónaithe, is dóigh go dtiocfaidh tú chun “cónaí chun críocha cánach” ann. Athraíonn an míniú ar chónaí fioscach ó bhallstát amháin go ballstát eile. Ní mór duit dlíthe na tíre inar bhunaigh tú d’áit chónaithe a chomhlíonadh. Athraíonn na dlíthe maidir le cánachas pearsanta go mór ó bhallstát amháin go ballstát eile agus féadfaidh tú a bheith faoi dhliteanas cánach i níos mó ná tír amháin. Go ginearálta, tá tú faoi réir cánach sa tír ina bhfuil tú i do chónaí ach b’fhéidir nach amhlaidh a bheidh an cas más “oibrí atá curtha go dtí Ballstát eile” tú – féach thíos. Go ginearálta, gearrtar cáin ar mhaoin sa tír ina bhfuil sí suite ach, arís, tá éagsúlachtaí ann.

Tá comhaontaithe cánacha ann idir an cuid is mó den ballstáit an AE ar mhaithe le dliteanas cánach dúbailte a sheachaint, má bhíonn ioncam agat ó thíortha eagsúla.

Go ginearálta, ní mór do na rialacha fioscacha náisiúnta aitheantas a thabhairt don bhunphrionsabal i gcoinne leatroime ar shaoránaigh de thír eile den AE.

Oibrithe a chuirtear chuig tír eile den AE

Tá cearta faoi leith agat má chuirtear chuig tír eile thú ag obair, sin le rá go n-oibríonn tú ar feadh tréimhse teoranta i mballstát eile seachas an ceann ina mbíonn tú ag obair ann de ghnáth. Más tréimhse de níos faide ná mí atá i gceist ní mór don fhostóir a chur in iúl duit i scríbhinn, roimh imeacht duit, cén pá agus coinníollacha oibre a bheidh agat an fhad agus a bhíonn tú ag obair thar lear.

De ghnáth leanfaidh tú de bheith cleamhnaithe le córas slándála sóisialaí do thíre tionscnaimh. Ní mór duit cáin ioncaim a íoc sa tír sin chomh maith ach athraíonn cúrsaí idir na ballstáit.

Saor le seirbhísí a chur ar fáil

D'fhéadfadh sé go mbeadh tú ag iarraidh do chuid seirbhísí a chur ar fáil i dtír eile den AE ach nach mbeadh gnáthchónaí buan ort sa tír sin. Má shásaíonn tú na rialacha a bhaineann leis an ngairm nó ceird atá leagtha síos i do thír féin, is féidir leat, i bprionsabal, na seirbhísí sin a chur ar fáil in aon áit eile san AE. Is féidir leat taisteal le cúnamh a thabhairt do chustaiméirí atá lonnaithe i dtír eile den AE nó is féidir leat seirbhísí a chur ar fáil ar íocaíocht ó do thír chónaithe féin gan taisteal ar chor ar bith chuig an tír eile.

Oibrithe treasteorann

Is oibrí treasteorainn thú má chónaíonn tú i dtír amháin den AE agus má oibríonn tú i gceann eile ach má fhilleann tú ar an mbaile ar a laghad uair sa tseachtain. Mar oibrí treasteorainn ní mór caitheamh leat ar an mbealach céanna le fostaí gur saoránach den tír ina bhfuil sé/sí fostaithe maidir le cearta iarratais a dhéanamh ar phostanna, coinníollacha oibre agus sochair shóisialta.

Mar sin, go ginearálta íocann tú ranníocaíochtaí árachais shóisialaigh leis an mballstát ina bhfuil tú fostaithe agus baineann an reachtaíocht sa stát sin leat fiú má chónaíonn tú i mballstát eile.

Maidir le sochair, go ginearálta faigheann tú sochair ghearr-théarmacha ón Stát inár íoc tú árachas go deireanach agus sochair fhad-théarmacha i gcomhréir ó na tíortha uilig ina raibh tú ag íoc árachais iontu.

Seo a leanas na rialacha a bhaineann le sochair dífhostaíochta do fhostaithe treasteorainn:

  • Más tréimhse dífhostaíochta páirt-aimseartha nó sealadach atá i gceist íocann an tír ina bhfuil tú ag obair inti sochar dífhostaíochta leat.
  • Más tréimhse dífhostaithe fadthéarmach atá i gceist íocann an tír ina chónaíonn tú sochar dífhostaíochta leat.

Mar shampla, má tá tú i do chónaí sa Stát, ag obair i dTuaisceart na hÉireann agus má chailleann tú do phost, is féidir iarratas ar Shochar Cuardaitheora Poist do d’oifig leasa shóisialaigh áitiúil nó d’ionad Intreo a dhéanamh. Má tá tú fostaithe nó féin-fhostaithe i ndá bhallstáit, is féidir leat ranníocaíochtaí árachais shóisialaigh a íoc sa tír ina bhfuil cónaí ort inti.

Faisnéis trasteorann

Is an suíomh gréasáin Border People é foinse faisnéise do dhaoine atá ina gcónaí sna contaetha trasteorann na hÉireann agus in áit eile san oileán Éireann. Soláthraíonn sé faisnéis soghluaisteachta trasteorann maidir le cáin, slándáil shóisialach agus lorg oibre, sláinte agus oideachas, chomh maith le baincéireacht, tithíocht agus teileachumarsáide. Tá an fhaisnéis le haghaidh cearta agus teidlíochtaí i dTuaisceart Éireann agus in Éirinn agus tá rannáin maidir le cónaí, comaitéireacht, obair agus staidéir sa tuaisceart agus sa deisceart an teorainn. Tá liosta ceisteanna coitianta freisin faoi ábhair, mar shampla, gluaisteánaíocht, fostaíocht, cáin, cúram sláinte, tomhaltóirí agus leas sóisialach.

Tuilleadh eolais

Chun faisnéis faoi do chearta san AE a fháil, is féidir dul i dteagmháil le:

Oifig Choimisiún na hEorpa in Éirinn

Line 1:
18 Sráid Dawson
Line 5:
Baile Átha Cliath 2
County:
Unknown
Teil:
+353 (0)1 6625113
Fax:
+353 (0)1 6625118
Láithreán Gréasáin:
http://www.euireland.ie
Wheelchair Access:

Dáta an Leasaithe Deireanaigh: 26/11/2013

Féach ar an suíomh

Teagmháil

Má tá ceist agat, téigh i dteagmháil linn ar an bhfón trí Sheirbhís Teileafóin Faisnéise do Shaoránaigh 0761 07 4000, Luan go hAoine idir 9rn agus 8in, no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire duit.

Back To Top Ar ais go Barr an Leathanaigh